Deel 1-18 De Manuscripten

Bijgewerkt op: 8 jan. 2019

Boek 1 post 18: pagina 246 - 271


We pakken even door in dit hoofdstuk! We zijn aangekomen bij de Manuscripten A-N (uit de correspondentie met Wilhelm Fliess) die tezamen pagina 246 t/m 307 beslaan. De titel zegt het al; het betreft hier een aantal uitgewerkte stukken die Freud aan zijn twee jaar jongere vriend Wilhelm Fliess stuurde. Freud onderhield een omvangrijke en zeer persoonlijke briefwisseling met deze keel-, neus- en oorarts tussen 1887 en 1902. De correspondentie bestond naast persoonlijke brieven ook uit ontwerpen van Freud's theorieën (die pas daarna gepubliceerd werden). De bekendste daarvan is Ontwerp van een psychologie - dat als apart hoofdstuk in het eerste boek is opgenomen (het volgende hoofdstuk). De redactionele inleiding vermeldt dat deze documenten tot aan WO II onbekend waren. De Griekse prinses Marie Bonaparte (zelf psychoanalytica en in analyse geweest bij Freud) kocht de manuscripten en weerstond alle pogingen van Freud om de documenten te vernietigen. Verder wordt toegelicht dat de manuscripten een belangrijk inzicht geven in de zich ontwikkelende theorie van de psychoanalyse.


De tekst bestaat uit de Manuscripten A t/m N. Het merendeel van de manuscripten is ongedateerd, maar terug te herleiden tot de periode 1892-97. Enkele manuscripten bestaan uit een opsomming van vragen die Freud zichzelf stelt - en die ik hier niet allemaal zal overnemen. Andere delen zijn een herhaling van reeds genoemde theorieën over de dwang en de angstneurose, of casusbeschrijvingen. Ik probeer de nieuwe stukken en eventuele toevoegingen die ik tegenkom bij de hier al besproken theorieën uit te lichten.


In manuscript B trekt Freud een conclusie over neurosen die opmerkelijk is: neurosen zouden zowel volledig te voorkomen zijn als ook volledig ongeneeslijk zijn. Omdat de oorzaak van de neurosen in het seksuele leven ligt zijn zij te voorkomen (door er bijvoorbeeld voor te zorgen dat er geen 'ophoping' van seksuele excitatie ontstaat, of door geen coïtus interruptus te bedrijven etc.). De oorzaken zijn aan te pakken en dus is de neurose te voorkomen. Maar waarom de neurosen ongeneeslijk zouden zijn wordt mij niet duidelijk. Een voetnoot van de redactie schrijft dat de cathartische methode (die later nog terugkomt in de Studies over Hysterie met Breuer) wèl zou werken om hysterische symptomen uit de weg te ruimen, maar “volkomen machteloos staat tegenover neurasthenische fenomenen en slechts zelden en alleen langs omwegen de psychische gevolgen van angstneurose beïnvloedt” (p.255). Mij wordt niet duidelijk of hij bedoelt dat de aandoening ongeneeslijk is in zichzelf, of ongeneeslijk omdat de problemen op seksueel gebied steeds voor zullen blijven komen in de populatie, en daarom de aandoening in bredere, maatschappelijke zin ongeneeslijk/niet te voorkomen is.


Manuscript C1 is een brief aan Fliess waarin hij kritiek (feedback) geeft op een voordracht die Fliess schreef en waarin hij een deel van Freud's theorie opneemt. Het geeft een inkijk in Freud's persoonlijke schrijfstijl - die even geprononceerd is als in zijn theoretische teksten. Hier volgen enkele citaten om een indruk te verschaffen: (p. 257-259)

"Je bijdrage [noot: de voordracht van Fliess]is toch niet op een volledig hoofdpijnloze dag geschreven, want het heeft niet de pregnantie en bondigheid waartoe jij in staat bent. Bepaalde dingen zijn beslist te uitvoerig. (...) Wat naar de kapper moet, heb ik blauw onderstreept. Enkele gewrichten heb ik geprobeerd scherper onder het weefsel te laten uitkomen. (...) Nu het seksuele vraagstuk. Ik geloof dat men zich daar meer als literaire zakenman kan gedragen. Zoals jij de seksuele etiologie brengt, dicht je het publiek een kennis toe die het toch alleen latent bezit. Het publiek weet en maakt zichzelf onwetend. (...) Volgens mij kun je het noemen van de seksuele etiologie der neurosen niet omzeilen zonder dat je uit de kroon het mooiste bloemblad scheurt. Door het dus meteen op een manier die bij de situatie past, de resultaat voor wat het eigenlijk is, voor iets nieuws, toon de mensen de sleutel die alles ontsluit, de etiologische formule, en als je daarbij door het opnemen van een opmerking mij als bevriende collega een plek gunt, ben ik niet kwaad maar erg blij. (...) Welnu: 'Go where glory waits thee'. Een hartelijk groet aan jou en Ida je Sigm. Freud
Geen misverstand