Deel 1-26 Studies over Hysterie

Bijgewerkt op: 5 nov. 2019

Boek 1 post 26: p. 414 - 437


Beste lezers, zijn jullie nog met mij? Ik ben blij de draad weer opgepakt te hebben. Het belooft vanaf nu weer wat interessanter en vooral leesbaarder te worden. Na het eerste lange hoofdstuk (op het nippertje) overleefd te hebben (Ontwerp van een psychologie - 105 pagina's) komen we nu bij een echt groot hoofdstuk, beter gezegd een boek in een boek. Het is één van de bekendste en belangrijkste werken van Freud (in samenwerking met collega Josef Breuer) en is ook als apart boek uitgegeven - maar in deze reeks Werken van Freud chronologisch opgenomen in het eerste boek uit de collectie. Ik heb het over Studies over Hysterie (oorspronkelijk uitgegeven als Studien über Hysterie), waarvan eerst losse delen gepubliceerd werden in medische vakbladen in 1893. Het complete werk werd als geheel in 1895 voor het eerst gepubliceerd. Studies over Hysterie beslaat 268 pagina's, exclusief een uitgebreide inleiding van de redactie die nog eens 23 pagina's omvat. Voor wie meeleest: we hebben het dus over pagina 414 - 706 van het eerste boek.

Als we dit 'hoofdstuk' door zijn, zijn we een heel eind het eerste boek van de collectie ingedoken en zal het niet al te lang meer zijn voor ik aan boek 2 kan beginnen... maar eerst deze klus eens zien te klaren. Dit werk zal zeker enkele weken in beslag gaan nemen. Ik hoop dat ik van elke 15 pagina's die ik lees telkens een mooi leeswerkje voor jullie kan samenstellen.

Studien über Hysterie - originele uitgave

Ik zal vandaag de redactionele inleiding bespreken (iets meer dan 20 pagina's) die allerlei relevante contextuele en achtergrondinformatie biedt, waardoor we de oorspronkelijke tekst hopelijk beter kunnen begrijpen.


De context: Josef Breuer zag al in de jaren 1880-82 een bijzondere patiënte (onder het pseudoniem Anna O.) bij wie het ziekteverloop van hysterie ongewoon verliep. Freud (die toen nog geen eigen praktijk voerde) kreeg van Breuer over deze patiënte te horen en raakte geïnteresseerd in het geval, in die mate dat hij tijdens zijn verblijf bij Charcot in Parijs (lees blog deel1-01) zijn leermeester over haar vertelde. Charcot had echter geen interesse. Breuer maakte bij deze patiënte gebruik van hypnose, maar ook van wat hij de 'cathartische methode' noemde, die in de Studies over Hysterie centraal staat. Toen Freud en Breuer samenwerkten aan het schrijven van het boek (rond 1892-93, een flinke tijd na de behandeling van Anna O.) maakte Freud, naast andere behandelmethoden, veelvuldig gebruik van de conventionele hypnose (op basis van suggestie). Hij ondervond echter moeite om zijn patiënten onder hypnose te brengen en dit lukte dan ook lang niet bij ieder van hen. Hij twijfelde aan de werkzaamheid van de suggestie en begon net als Breuer de cathartische methode toe te passen, die Breuer onder meer bij Anna O.had gebruikt. Samen schreven zij over deze methode van afreageren (catharsis) en publiceerden hierover het eerste deel van de Studies over Hysterie onder de noemer voorlopige mededeling. Deze voorlopige mededeling werd in een aantal medische bladen uitgegeven maar bracht weinig teweeg in Wenen en Duitsland. Zij vulden het stuk aan met een aantal ziektegeschiedenissen van vrouwelijke patiënten en een theoretische verhandeling en gaven dit als boek uit in 1895. Dit werd niet gunstig ontvangen in de Duitstalige landen, maar wel in Engeland en Frankrijk. Pas tien jaar later zou een tweede druk volgen - waarin de beide heren, de vriendschap inmiddels verbroken vanwege meningsverschillen - separaat van elkaar een nieuw voorwoord schreven voor de nieuwe oplage.