3-13 De techniek van de grap

Bijgewerkt op: 8 mrt. 2020

Boek 3 post 13: pagina 363 - 417 (totaal aantal gelezen pagina's: 1854)


Dit hoofdstuk, wat kan ik er over zeggen? Ik kwam er niet goed doorheen, vandaar dat het zo lang geduurd heeft. 'De techniek van de grap' (eerste hoofdstuk uit 'De grap en haar relatie met het onbewuste') is pagina na pagina gevuld met de meest uiteenlopende grappen, waardoor ik de grap niet meer zag. Ik ga de samenvatting ervan kort houden. Eenvoudig gezegd zijn er diverse manieren waarop men een grap kan maken. Vaak gaat het om woordspelingen, dubbelzinnig woordgebruik, samenvoegingen, klankgrappen of het verkorten van woorden. De grap is in ieder geval een talige aangelegenheid (daarbij laat Freud andersoortige grappen, zoals een grap uithalen - iets grappigs doen - buiten beschouwing). Hij geeft een overzicht van verschillende technieken, maar verkondigt daarna weer dat de technieken van de grap niet altijd zo helder te onderscheiden zijn.

Net als in 'De droomduiding' en 'Psychopathologie....' die we al gelezen hebben, heeft de hoeveelheid aan voorbeelden waarmee Freud zijn theorie ondersteunt, eerder een storende dan verhelderende uitwerking. Ik moet bekennen dat ik soms wat sneller erdoorheen lees, zeker als er veel Duitstalige grappen zijn, die weer half vertaald in het Nederlands niet bijzonder geestig zijn.

De techniek waaruit een grap bestaat zegt overigens niet zoveel over het onbewuste. Het hoofdstuk biedt in die zin geen inzicht in onze psyche, maar eerder in de taalkundige compositie van de grap.


Een voorbeeld van een grap dan, een die in kringen van artsen nogal eens rond zou gaan: (p. 366)


"Zou men een jeugdige patiënt vragen of hij ooit aan masturbatie heeft gedaan, dan krijgt men beslist geen ander antwoord te horen dan: O na, nie ['O nee zeg, nooit']"

(woordspeling van het woord onanie, dat masturbatie betekent).

Woorden zijn een plastische grondstof waarmee men van alles kan doen. (p.369)

Zo schrijft Freud. Er zijn woorden die in bepaalde toepassingen de oorspronkelijke volle betekenis hebben verloren, maar in een andere samenhang kunnen ze ineens tot grap worden. In de volgende grap zijn juiste de omstandigheden uitgekozen waaronder de versleten woorden hun volle betekenis herkrijgen:


"Wie geht's?" [gehen = ook: lopen], vroeg de blinde de lamme. "Zoals u ziet", antwoordde de lamme de blinde.


Ziet u? De grappen uit die tijd zijn zo grappig niet...

Doet u mij maar liever deze Sigmund :-)